Wiktionary:Sơ đồ mục từ

Từ điển mở Wiktionary
Bước tới: dẫn lái, tìm

Không giống ở Wikipedia, các mục từ ở Wiktionary phải tuân theo một cấu trúc chuẩn. Chúng ta cố gắng viết mục từ theo cấu trúc này dùng các bản mẫu ở dưới. Lưu ý là các loại mục từ phải có cấu trúc hơi khác nhau, tại vì các loại phải cung cấp loại thông tin khác nhau. Bạn nên xem qua một số mục từ đã có để biết cách tạo một mục từ hợp lệ. Công cụ Trang ngẫu nhiên thường dẫn đến một trang đã được "wiki hóa" đúng đắn.

Bạn cũng nên đọc sơ qua các hướng dẫn Trợ giúp:Sửa đổi trước khi sửa đổi trang nào và Trợ giúp:Viết trang mới trước khi tạo ra trang mới.

Ngôn ngữ[sửa]

Các mục từ ở Wiktionary tiếng Việt có thể bao gồm định nghĩa, cách phát âm... của từ trong nhiều ngôn ngữ. Chẳng hạn ser là từ viết tắt trong tiếng Anh, danh từ trong tiếng Ba Lan, và động từ trong tiếng Bồ Đào Nha và tiếng Tây Ban Nha. Điểm hay của Wiktionary là bạn không cần chọn ngôn ngữ trước khi tìm kiếm cho từ nào; Wiktionary sẽ cho bạn biết về các ý nghĩa trong nhiều ngôn ngữ cùng lúc.

Để tránh sự lẫn lộn giữa các ý nghĩa khác nhau của các ngôn ngữ ở đây, mỗi mục từ được chia ra theo ngôn ngữ. Bạn có thể bắt đầu một phần ngôn ngữ mới dùng cú pháp này vào dòng riêng:

{{-vie-}}

"vie" hay "vi" là mã ISO của tiếng Việt; để tạo ra phần của ngôn ngữ khác, bạn phải dùng mã ISO đúng. Đây là một số mã phổ biến nhất:

Ngôn ngữ Bản mẫu theo mã ISO 639
Việt {{-vie-}}
Anh {{-eng-}}
Ba Lan {{-pol-}}
Bồ Đào Nha {{-por-}}
Đức {{-deu-}}
Hà Lan {{-nld-}}
Ido {{-ido-}}
Latinh {{-lat-}}
Na Uy {{-nor-}}[1]
Nhật {{-jpn-}}
Nga {{-rus-}}
Pháp {{-fra-}}
Tây Ban Nha {{-spa-}}
Thụy Điển {{-swe-}}
Trung Quốc {{-zho-}}[2]
 • Ngô {{-wuu-}}
 • Mân Đông {{-cdo-}}
 • Mân Nam {{-nan-}}
 • Quan Thoại {{-cmn-}}
 • Quảng Đông {{-yue-}}
Ý {{-ita-}}

Các thẻ này sẽ xếp mục từ vào thể loại đúng. Đây chỉ là vài trong nhiều ngôn ngữ trên thế giới. Bạn có thể xem danh sách bản mẫu ngôn ngữ đầy đủ tại Thể loại:Tiêu bản ngôn ngữ. Nếu bạn muốn viết về một ngôn ngữ chưa được hỗ trợ ở đây, xin nhắn tin vào trang thảo luận chung.

Để cho có thể cộng thêm một phần ngôn ngữ mới dễ dàng, chúng ta cứ đưa vào thẻ ngôn ngữ ở mỗi mục từ, kể cả những từ chỉ có trong tiếng Việt (có thể là tiếng H'Mông có một từ viết tương tự, thí dụ vậy).

Hình ảnh[sửa]

Trái Đất

Bạn có thể tìm kiếm cho những hình ảnh minh họa từ này một cách đơn giản tại kho tư liệu Wikimedia Commons. Chẳng hạn để minh họa từ "Trái Đất", hiện có hình ở bên phải dùng mã này:

[[Tập tin:The Earth seen from Apollo 17.jpg|nhỏ|phải|Trái Đất]]

Thông tin ngôn ngữ học[sửa]

Sau khi tạo ra phần cho ngôn ngữ, hãy đưa vào một số thông tin ngôn ngữ học cơ bản, nếu có thể. Đây có vài gợi ý:

Cách phát âm[sửa]

Tại vì đây có nhiều từ trong ngôn ngữ khác, độc giả rất cần thông tin chỉ dẫn cách phát âm. Chúng ta hay sử dụng hệ thống Bảng mẫu tự phiên âm quốc tế (IPA) để tiêu biểu cho các âm khác nhau. Nếu bạn không hiểu IPA, không sao đâu: chúng ta đã có sẵn một số công cụ tiện ích. Nếu bạn đang viết về tiếng Việt, bạn có thể dùng mã này để hiển thị bảng cách phát âm chứa sáu giọng phổ biến tại Việt Nam:

{{-pron-}}
{{vie-pron}}

Những từ tiếng Việt được mượn từ ngôn ngữ khác và không tuân theo chính tả tiếng Việt sẽ gây lỗi kịch bản. Bạn có thể khắc phục lỗi này bằng cách đưa phiên âm vào tham số của bản mẫu cách phát âm:

{{-pron-}}
{{vie-pron|ki-lô-mét}}
IPA theo giọng
Hà Nội Huế Sài Gòn
ki˧˧ lo˧˧ mɛt˧˥ ki˧˥ lo˧˥ mɛ̰k˩˧ ki˧˧ lo˧˧ mɛk˧˥
Vinh Thanh Chương Hà Tĩnh
ki˧˥ lo˧˥ mɛt˩˩ ki˧˥˧ lo˧˥˧ mɛ̰t˩˧

Nhớ phân cách các âm tiết bằng dấu gạch nang (-) hoặc khoảng cách.

Nếu đang viết về một mục từ ngoại ngữ, chẳng hạn từ tiếng Anh, có thể là phiên bản Wiktionary trong ngôn ngữ đó đã có sẵn cách phát âm của từ. Tại vì các phiên bản đó cùng dự án, bạn có thể sao chép cách phát âm đó vào đây. Nhớ vẫn kẹp nó vào giữa:

{{-pron-}}
* [[Wiktionary:IPA|]]: {{IPA|/

và:

/}}

Mã đó bắt trình duyệt phải chọn những phông chữ thích hợp nếu có. ("pron" được viết tắt từ pronunciation trong tiếng Anh.)

Từ đồng âm[sửa]

Nếu có những từ đồng âm, hãy cộng thêm phần cho nó dùng mã này:

{{-homo-}}

liệt kê các từ đồng âm ở dưới. ("homo" được viết tắt từ homonym trong tiếng Anh.)

Từ viết tương tự[sửa]

Trong tiếng Việt, có nhiều từ được viết giống nhau, chỉ đánh dấu cách nhau. Hãy bắt đầu phần này dùng mã:

{{-paro-}}

liệt kê các từ như vậy, bao gồm các từ được viết hoa / viết thường kiểu khác (chẳng hạn phápPháp). ("paro" được viết tắt từ paronym trong tiếng Anh.)

Từ nguyên[sửa]

Xem Wiktionary:Từ nguyên.

Thường là những ngôn ngữ phương Tây có nhiều thông tin từ nguyên hơn tiếng Việt. Nếu có thông tin từ nguyên về từ này, hãy bắt đầu phần từ nguyên bằng mã:

{{-etymology-}}

hay:

{{-etym-}}

Sau đó, bạn có thể chú thích từ nguyên bằng văn xuôi. Tuy nhiên, chúng ta đã phát triển một bản mẫu đặc biệt để chứa đựng dữ liệu từ nguyên trong định dạng mà máy tính có thể hiểu. Bản mẫu {{etym-from}} hơi khó sử dụng hơn, nhưng nó làm cho các từ nguyên dễ đọc hơn. Xin đọc cách sử dụng nó ở Bản mẫu:etym-from.

Cách chuyển tự[sửa]

Đối với những ngôn ngữ mà không sử dụng bảng chữ cái Latinh, như là tiếng Nga, nên đưa vào một số cách chuyển tự, nhất là cách chuyển tự ra chữ Latinh, để độc giả dễ đọc. Chẳng hạn đây là phần Chuyển tự của mục từ tiếng Nga автомобилестроение:

{{-translit-}}
* {{Latn}}: {{RusTrans|а|в|т|о|м|о|б|и|л|е|с|т|р|о|'|е|н|и|е}}

Lưu ý rằng "Latn" là mã chuẩn của chữ cái Latinh. Giống như với các mã ngôn ngữ, chúng ta tuân theo ISO 15924 để chỉ đến các hệ thống viết. Những mã phổ biến nhất ở đây bao gồm:

Hệ thống viết Bản mẫu theo mã ISO 15924
Latinh {{Latn}}
Braille {{Brai}}
Hangul {{Hang}}
Hán {{Hani}} (nói chung)
 • Hán giản thể {{Hans}}
 • Hán phồn thể {{Hant}}
Kirin {{Cyrl}}
Hiragana {{Hira}}

Đây chỉ là vài trong nhiều hệ thống viết trên thế giới. Bạn có thể xem danh sách bản mẫu hệ thống viết đầy đủ tại Thể loại:Mục từ theo hệ thống viết. Nếu bạn muốn viết về một ngôn ngữ mà sử dụng bảng chữ cái chưa được hỗ trợ ở đây, xin nhắn tin vào trang thảo luận chung.

Lưu ý: Tại vì tiếng Nga có vài cách chuyển tự ra chữ Latinh khác nhau, chúng ta hiện có {{-rus-trans-}} để liệt kê các hệ thống chuyển tự phổ biến. Xin dùng nó thay vì {{RusTrans}} riêng, chẳng hạn: {{-rus-trans-|е|щ|'|ё}}.

Thân mục từ[sửa]

Đây là phần chính của mục từ: thực sự mục từ vô ích nếu không có định nghĩa, và bạn nên treo bảng {{Sơ khai}} nếu gặp mục từ nào vẫn thiếu định nghĩa.

Từ loại[sửa]

Lúc này hãy xếp các ý nghĩa theo từ loại. Giống khi chia theo ngôn ngữ, bạn có thể dùng các bản mẫu sau:

Từ loại Bản mẫu Tiếng Anh
Danh từ {{-noun-}} noun
 • Danh từ riêng {{-pr-noun-}} proper noun
 • Địa danh {{-place-}} place name
Đại từ {{-pronoun-}} pronoun
Động từ {{-verb-}} verb
 • Ngoại động từ {{-tr-verb-}} transitive verb
 • Nội động từ {{-intr-verb-}} intransitive verb
 • Trợ động từ {{-aux-verb-}} auxiliary verb
Giới từ {{-prep-}} preposition
Liên từ {{-conj-}} conjunction
Phó từ, trạng từ {{-adv-}} adverb
Phụ tố
 • Hậu tố {{-suffix-}} suffix
 • Tiền tố {{-prefix-}} prefix
Số từ {{-num-}} number
Thán từ {{-interj-}} interjection
Tính từ {{-adj-}} adjective
 • Mạo từ {{-article-}} article
 • Tính từ riêng {{-pr-adj-}} proper adjective
Từ viết tắt {{-abbr-}} abbreviation

Đây chỉ là các từ loại phổ biến nhất ở đây; xem các bản mẫu kia tại Thể loại:Mục từ theo loại từ.

Lưu ý rằng phần nhiều tên bản mẫu bắt nguồn từ tiếng Anh. Chúng ta làm vậy để có thể sử dụng nội dung của Wiktionary tiếng Việt ở các phiên bản ngoại ngữ dễ hơn.

Những các đánh vần từ[sửa]

Thường bạn chỉ cần in đậm từ ở đây lần nữa:

'''tiếng Việt'''

Tuy nhiên, nếu có hơn một cách đánh vần từ, và những cách đánh vần không khác nhau quá, bạn nên đưa nó vào phần này:

'''công ty''', '''công ti'''

Nếu làm vậy, xin nhớ tạo ra trang đổi hướng từ các trang như "công ti" đến mục từ chính.

Một số ngoại ngữ có quy tắc đặc biệt về phần này:

  • Tiếng Anh: Hãy sử dụng các bản mẫu {{eng-noun}}, {{eng-pr-noun}}, hay {{eng-adj}} nếu từ này là một danh từ, danh từ riêng, hay tính từ. Trừ các trường hợp đó, bạn nên theo mô hình bình thường ở trên.
  • Tiếng Tây Ban Nha: Chúng ta có các bản mẫu biến cách để lọt vào giữa đề mục từ loại và dòng cách đánh vần.
  • ...

Một số ngôn ngữ nữa có bảng biến cách.

Các định nghĩa[sửa]

Bây giờ bạn có thể liệt kê các ý nghĩa của từ. Nếu đang viết về từ ngoại ngữ, xin cố gắng chỉ đưa vào những từ hay cụm từ đồng nghĩa trong tiếng Việt. Nếu có hơn khoảng ba câu trong ý nghĩa của từ tiếng Việt, có lẽ cần tạo ra một bài mới về từ đó tại Wikipedia tiếng Việt và đặt ra liên kết đến bài đó dùng thẻ {{-info-}} ngay ở dưới đề mục ngôn ngữ.

Nếu có thí dụ, danh ngôn, tục ngữ, v.v. để minh họa ý nghĩa, hãy đưa nó vào ngay ở dưới ý nghĩa. Thí dụ:

# [[chưa hề|Chưa hề]] có, [[chưa từng]] có.
#: ''event that is '''unparalleled''' in history'' — sự kiện chưa từng có trong lịch sử

Bạn cũng có thể chú thích ngắn gọn về phạm vi sử dụng từ, dùng bản mẫu {{@}}:

# {{@|thân mật}} Cái [[nhất hạng]].
#: ''La '''crème''' des maris'' — người chồng nhất hạng
# {{@|máy tính|trong nước}} Một [[tập hợp]] của các [[mệnh lệnh]] [[giúp]] cho [[người dùng]] [[máy tính]] [[điều khiển]] được [[chúng]] và [[tiến hành]] các [[thao tác]] [[chuyên biệt]].

Chia động từ[sửa]

Một số ngôn ngữ, thí dụ tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha, có bảng đặc biệt để hiển thị bảng chia động từ, nhưng những bảng này lớn rộng lắm, cho nên cần tạo ra phần riêng:

{{eng-verb}}
{{spa-verb-ir|escrib}}

Xem các bản mẫu loại này tại Thể loại:Tiêu bản chia động từ.

Cách sử dụng[sửa]

Có thể chú thích ngắn gọn hay dài dòng về cách sử dụng từ này dưới đề mục "Cách sử dụng":

{{-usage-}}

Mục từ liên quan[sửa]

Cách dịch[sửa]

Hiện nay Wiktionary tiếng Việt chỉ có vài mục từ cung cấp thông tin thông dịch, nhưng bạn có thể giúp chúng ta bổ sung thêm. Thực sự bạn không cần biết cả chục thứ tiếng để viết phần dịch này: chỉ cần hiểu một ngôn ngữ khác. Chẳng hạn nếu bạn đang viết mục từ "máy tính" và biết nói tiếng Anh, có thể vào mục từ calculator bên Wiktionary tiếng Anh để rút thông tin dịch. Tuy nhiên, xin tuân theo dạng này:

{{-trans-}}
; công cụ nhỏ
{{đầu}}
* {{eng}}: [[calculator]]
* {{deu}}: [[Taschenrechner]]
* {{nld}}: [[rekenmachine]] {{f}}
* {{ind}}: [[kalkulator]]
* {{jpn}}: [[電卓]] ([[でんたく]], [[điện]] [[trác]], ''dentaku'')
* {{fin}}: [[laskin]]
{{giữa}}
* {{fra}}: [[calculatrice]] {{f}}
* {{spa}}: [[calculador]] {{m}}, [[calculadora]] {{f}}
* {{zho}}:
** {{Hans}}: [[计算器]] ([[kế toán]] [[khí]], ''jìsuànqì'')
** {{Hant}}: [[計算器]] ([[kế toán]] [[khí]], ''jìsuànqì'')
{{cuối}}

(Xem máy tính#Cách dịch.) Chúng ta muốn theo dạng chuẩn để tương lai một phần mềm tự động có thể rút các thông tin dịch này bỏ vào cơ sở dữ liệu đàng hoàng.

Có dòng ; công cụ nhỏ nếu mục từ có hơn một định nghĩa. Các phần dịch phải có ba dòng {{đầu}}, {{giữa}}, và {{cuối}} (hoặc là {{top}}, {{mid}}, và {{bottom}}) để chia thành hai cột.

Các thẻ ngôn ngữ giống những thẻ ISO được liệt kê ở phần "Ngôn ngữ" bên trên, nhưng không có dấu -nối- chung quanh. Nếu có thể, nên xếp ngôn ngữ theo thứ tự của tên ngôn ngữ, chẳng hạn tiếng Anh được xếp trước tiếng Pháp. Tuy nhiên, chúng ta hiểu là việc này hơi khó, cho nên cứ đưa vào thứ tự nào và một thành viên ở đây sẽ chỉnh lại.

Nếu ngôn ngữ không được viết bằng chữ gốc Latinh, hãy chuyển tự (nếu có thể) giữa ngoặc đơn.

Từ láy[sửa]

{{-redup-}}

Từ ghép và thành ngữ[sửa]

{{-compound-}}
{{-expr-}}

Từ dẫn xuất[sửa]

Hãy liệt kê các từ cùng ngôn ngữ mà dẫn xuất từ mục từ này:

{{-drv-}}
* [[công nghệ]]
* [[công ty]], [[công ti]]
* [[mất công]]
* ...

Từ đồng nghĩa[sửa]

{{-syn-}}

Từ trái nghĩa[sửa]

{{-ant-}}

Từ liên quan[sửa]

{{-rel-}}

Chú thích nguồn gốc[sửa]

{{-ref-}}

Xem thêm Wiktionary:Nguồn gốc.

Chú thích[sửa]

  1. Mã của kiểu đánh vần bokmål{{-nob-}}, còn mã của nynorsk{{-nno-}}.
  2. Chúng ta thích xài những tên ngôn ngữ/phương ngữ chi tiết hơn; xem Thể loại:Mục từ tiếng Trung Quốc để biết mã của các tiếng Trung Quốc.

Xem thêm[sửa]