doéirig

Tiếng Ireland cổ

Từ nguyên

Từ dí- (“từ”) +‎ at·reig (“mọc, vươn lên”) (không có trung tố đại từ). Mặc dù động từ này không còn tồn tại trong tiếng Ireland hiện đại, nhưng vẫn sử dụng các thành phần tương tự trong cụm từ éirigh de (nghĩa đen “vươn lên từ”) (có nghĩa là “từ bỏ”).

Cách phát âm

IPA^{(ghi chú)}: [doˈheːrʲiɣʲ]

Động từ

do·éirig (dạng đặt trọng âm ở âm tiết thứ nhất ·dérig, danh từ mang tính động từ déirge)

Từ bỏ.

Chia động từ

Phức, class B I present, t preterite, s (không láy âm) future, s subjunctive
		chủ động						bị động
		số ít			số nhiều			số ít	số nhiều
		ngôi thứ nhất	ngôi thứ hai	ngôi thứ ba	ngôi thứ nhất	ngôi thứ hai	ngôi thứ ba	số ít	số nhiều
trần thuật hiện tại	deut.						du·ǽrget	du·ǽragar
trần thuật hiện tại	prot.			·dérig	·dérgemar

trần thuật chưa hoàn thành	deut.
trần thuật chưa hoàn thành	prot.

quá khứ đơn	deut.
quá khứ đơn	prot.

hoàn thành	deut.			du·réracht		do·rérachtid, do·rréractid
hoàn thành	prot.						·deraérachtatar

tương lai	deut.	du·ǽrus
tương lai	prot.			·dér		·dérsid, ·déirsid

điều kiện	deut.	du·ǽrsinn
điều kiện	prot.			·déirsed

giả định hiện tại	deut.
giả định hiện tại	prot.

giả định quá khứ	deut.
giả định quá khứ	prot.

mệnh lệnh

danh động từ		déirge, dǽrge
phân từ quá khứ		dérachtae
động từ chỉ sự cần thiết		dérachtai

Lưu ý: thì tương lai và thì hiện tại giả định có cùng dạng, cũng như thì điều kiện và thì quá khứ giả định. Các dạng được liệt kê ở đây là thì tương lai/điều kiện, nhưng trong ngữ cảnh chúng cũng có thể là thì hiện tại/quá khứ giả định.

Trích dẫn

kh. 800, Würzburg Glosses on the Pauline Epistles, xuất bản trong Thesaurus Palaeohibernicus (tái bản 1987, Dublin Institute for Advanced Studies), Whitley Stokes & John Strachan biên tập và biên dịch, quyển I, tr. 499–712, Wb. 18^c6
Is machthad limm a threte do·rérachtid máam fírinne et soscéli; .i. i⟨s⟩ súaignid nírubtar gaítha for comairli. Is dían do·rréractid maám ind ṡoscéli.
Tôi ngạc nhiên khi thấy anh chị em đã nhanh chóng từ bỏ ách công lý và phúc âm; nghĩa là rõ ràng là lời khuyên của anh chị em không khôn ngoan. Anh chị em đã nhanh chóng từ bỏ ách phúc âm.
(literally, “it is a wonder to me its quickness that…”)

Biến đổi âm

Biến đổi âm của *do·éirig*
gốc	nhược hóa	mũi hóa
do·éirig (phát âm với /h/ thêm tiền tố h)	do·éirig	do·n-éirig

Lưu ý: Một số dạng có thể chỉ là giả thuyết.
Không phải dạng biến đổi nào cũng đều tồn tại.

Đọc thêm

G. Toner, M. Ní Mhaonaigh, S. Arbuthnot, D. Wodtko, M.-L. Theuerkauf (biên tập) (2019), “1 do·érig”, trong eDIL: Electronic Dictionary of the Irish Language
Bản mẫu:R:cel:VKG