Wiktionary:IPA

Từ điển mở Wiktionary
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm

Bảng mẫu tự ngữ âm quốc tế (IPA) là một hệ thống ký hiệu ngữ âm do các nhà ngôn ngữ học nghĩ ra để thể hiện chính xác và độc đáo từng loại âm thanh (giọng điệu hoặc âm vị) được sử dụng trong ngôn ngữ nói của con người. Nó được dùng như một tiêu chuẩn ký hiệu để biểu diễn ngữ âm và ngữ âm của tất cả các ngôn ngữ nói. Tại Wiktionary, Bảng mẫu tụ phiên âm quốc tế (IPA) cho việc phát âm từ ngữ có thể tuân theo một số quy ước nhất định.

Việc nghĩ ra cách phiên âm có phần mơ hồ. Tất cả các ngôn ngữ (nhất là tiếng Anh) có nhiều phương ngữ và giọng điệu, và ngay cả một người nào đó thường phát âm một âm vị bằng nhiều cách khác nhau. Hơn nữa thường có nhiều nét trong cách phát âm không thật quan trọng. Ví dụ bằng tiếng Việt từ “ong” được phát âm như [ʔawŋm͡] (tại Hà Nội), nhưng /ɔŋ/ là cách phiên âm thích đáng. Tất nhiên, cũng có thể viết phiên âm là /ʔaʊ̯ŋ/, hoặc /ɔŋm͡/, và nhiều cách khác – và tất cả các cách này đều đủ để miêu tả cách phát âm một cách đúng đắn.

Trang này cung cấp tổng quan chung về các ký hiệu được sử dụng trong IPA. Vì nó được sử dụng cho tất cả các ngôn ngữ, sẽ không thực tế nếu giải thích cho người nói tiếng Anh hay tiếng Việt cách phát âm tất cả các âm. Do đó, các ký hiệu được nhóm lại dựa trên các đặc điểm mà chúng có, hoặc các bộ phận của miệng được sử dụng để phát âm chúng. Ví dụ, một phụ âm răng được phát âm bằng cách sử dụng răng, trong khi phụ âm song ngữ sử dụng cả hai môi.

Tiếng Việt

Các mục từ tiếng Việt trong Wiktionary phiên âm 6 giọng tiếng Việt có những thành phố tiêu biểu là Hà Nội, Huế, Sài Gòn, Vinh, Thanh Chương, và Hà Tĩnh. Các giọng địa phương có nhiều khác biệt về phụ âm và thanh điệu. Bảng này sử dụng các dấu thanh điệu chính thức của IPA:

Số Dấu Ý nghĩa
5 Cao nhất
4 Cao
3 Vừa
2 Thấp
1 Thấp nhất

Đa số các thiết bị hiện hành đều đã có font chữ hỗ trợ các dấu thanh này đầy đủ, và một loạt dấu thanh điệu sẽ hợp nhất thành một dòng lên xuống. Xem thí dụ trên bảng IPA chính thức. Trong trường hợp không có font chữ nào hỗ trợ IPA đầy đủ, các thành viên đã đăng ký có thể bật font chữ đa năng “DejaVu Sans” tại trang Tùy chọn. Công cụ này cần một trình duyệt hiện đại như Internet Explorer 9 trở lên, Mozilla Firefox 3.5 trở lên, Google Chrome 4.0 trở lên, Safari 3.1 trở lên, hay Opera 10 trở lên. Cần lưu ý font DejaVu Sans không hỗ trợ các ký tự IPA mới nhất của Unicode (có trong w:en:Latin Extended-Fw:en:Latin Extended-G). Vui lòng chuyển đến Trợ giúp:Unicode và chọn font thứ hai cho các ký tự này.[ghi chú 1]

Tiếng Anh

Wiktionary tiếng Việt thường bao gồm cách phát âm giọng Anh ở các mục từ tiếng Anh.

Tất cả các ngôn ngữ

Phụ âm (xung)

  Âm môi Âm môi răng Âm môi lưỡi Âm răng Âm chân răng Âm vòm-chân răng Âm quặt lưỡi Âm vòm Âm vòm mềm Âm lưỡi Âm họng/
Âm thanh quản
Âm thanh hầu
Âm tắc p    b          t    d   ʈ    ɖ c    ɟ k    ɡ q    ɢ ʡ   ʔ  
Âm mũi m ɱ n   ɳ ɲ ŋ ɴ  
Âm rung ʙ   r   ɽ͡r     ʀ ʜ    ʢ  
Âm vỗ hoặc Âm co ⱱ̟ ɾ̼ ɾ̪ ɾ   ɽ     ɢ̆    
Âm bên vỗ hoặc âm bên co       ɺ   ɺ̢ ʎ̯ ʟ̆    
Âm xát ɸ    β f    v θ̼    ð̼ θ    ð s    z ʃ    ʒ ʂ    ʐ ç    ʝ x    ɣ χ    ʁ ħ    ʕ h    ɦ
Âm bên xát       ɬ    ɮ   ɬ̢    ɮ̢        
Âm tiếp cận β̞ ʋ   ð̞ ɹ   ɻ j ɰ      
Âm bên tiếp cận   l   ɭ ʎ ʟ    
  • Trường hợp các ký hiệu xuất hiện theo từng cặp, ký hiệu ở bên phải đại diện cho một phụ âm hữu thanh.
  • Các phần mờ biểu thị không có âm khớp nối phù hợp.

Phụ âm (không xung)

Mút Âm hút vào Âm tống ra
ʘ Đôi môi ɓ Đôi môi ʼ Ví dụ:
ǀ Chân răng phiến lưỡi ("răng") ɗ Chân răng Đôi môi
ǃ Chân răng (sau) đầu lưỡi ("quặt lưỡi") Vòm Chân răng
ǂ Chân răng sau phiến lưỡi ("vòm") ʄ Vòm mềm Vòm mềm
ǃ̢ Chân răng (trước) đầu lưỡi ("quặt lưỡi") ɠ Lưỡi gà Xát chân răng
ǁ Lưỡi trước cạnh ("cạnh") ʛ Sau lưỡi gà t͡ʃʼ Vòm chân răng

Nguyên âm

Trước Gần trước Giữa Gần sau Sau
Đóng
Blank vowel trapezoid.svg
iy
ɨʉ
ɯu
ɪʏ
eø
ɘɵ
ɤo
ɛœ
ɜɞ
ʌɔ
aɶ
ɑɒ
Gần đóng
Gần vừa
Vừa
Mở vừa
Gần mở
Mở
  • Trong trường hợp các biểu tượng xuất hiện theo cặp, biểu tượng ở bên phải đại diện cho một nguyên âm tròn.

Phụ âm khớp nối

ʍ Voiceless labial-velar fricative
w Voiced labial-velar approximant
ɥ Voiced labial-palatal approximant
ɕ ʑ Alveolo-palatal fricatives
ɧ Simultaneous ʃ and x
  • Các liên kết và khớp nối đôi có thể được biểu thị bằng hai ký hiệu được nối bằng thanh giằng nếu cần thiết:
    k͡p   t͡s

Siêu đoạn

ˈ Trọng âm thứ nhất (đánh dấu đằng trước âm)
ˌ Trọng âm thứ hai (đánh dấu đằng trước âm)
ː Dài
ˑ Vừa
˘ Rất ngắn
. Tách âm tiết
ǀ Nhóm âm tiết nhỏ
ǁ Nhóm âm tiết lớn
Nối âm tiết

Các âm và trọng âm của từ

˥ Rất cao
˦ Cao
˧ Trung bình
˨ Thấp
˩ Rất thấp
Tănggiảm độ cao âm

Các chữ cái có thanh điệu có thể đứng trước hoặc sau một từ hoặc âm tiết. Trong Sổ tay IPA, chúng được đứng trước để chỉ cao độ thuận âm trong tiếng Bồ Đào Nha và sau để biểu thị âm điệu từ vựng trong tiếng Quảng Đông.

Chúng cũng có thể quay sang trái hoặc phải. Toàn bộ các ký tự trong bảng trên được sử dụng cho tone sandhi.

Upstepdownstep luôn luôn đứng trước âm tiết.

Dấu phụ

Các dấu phụ có thể được đặt phía trên ký tự, ví dụ: ŋ̊.

  ̥  Voiceless   ̤  Breathy voiced   ̪  Dental
  ̬  Voiced   ̰  Creaky voiced   ̺  Apical
 ʰ  Aspirated   ̼  Linguolabial   ̻  Laminal
 ˒  More rounded  ʷ  Labialized   ̃  Nasalized
 ˓  Less rounded  ʲ  Palatalized  ⁿ  Nasal release
 ˖  Advanced  ˠ  Velarized  ˡ  Lateral release
 ˗  Retracted  ˁ  Pharyngealized   ̚  No audible release
  ̈  Centralized   ̴  Velarized or pharyngealized
  ̽  Mid-centralized   ̝  Raised (ɹ̝ = voiced alveolar fricative)
  ̩  Syllabic   ̞  Lowered (β̞ = voiced bilabial approximant)
  ̯  Non-syllabic   ̘  Advanced tongue root
 ˞  Rhoticity   ̙  Retracted tongue root
   ͍  Labial spreading    ͈  Strong articulation    ͊  Denasal
   ͆  Dentolabial    ͉  Weak articulation    ͋  Nasal escape
  ̪͆  Interdental/Bidental  \  Reiterated articulation    ͌  Velopharyngeal friction
  ̳  Alveolar    ͎  Whistled articulation   ↓  Ingressive airflow
  ̼  Linguolabial    ͢   Sliding articulation   ↑  Egressive airflow

Xem thêm

Ghi chú

  1. Font chứa các ký tự Latin trong Unicode 14.0 dựa trên Gentium, vì thế khi hiển thị cùng các font khác có thể sẽ không được đồng nhất.