Phụ lục:Từ láy tiếng Việt

Láy âm trong tiếng Việt bao gồm nhiều hình thái đã và đang được sử dụng rộng rãi để tạo thành từ láy. Bài viết này trình bày một số dạng láy âm phổ biến và chức năng của chúng.

Láy âm trong tiếng Việt có thể bao gồm một số biến đổi về vần, phụ âm (đầu và cuối) và thanh điệu. Sáu thanh điệu trong phương ngữ Bắc Bộ có thể chia thành ba phạm trù và hai ngữ vực. Ba phạm trù có thể được gọi thuận tiện là A (ngang và huyền), B (sắc và nặng) và C (hỏi và ngã). Hai thanh thuộc phạm trù B, mỗi thanh lại có hai tha âm vị trong phân bố bổ sung: một xuất hiện trong các âm tiết khép (những âm tiết kết thúc bằng các âm tắc ⟨-p⟩, ⟨-t⟩, ⟨-ch⟩, ⟨-c⟩) và một xuất hiện trong các trường hợp còn lại. Những tha âm vị trong âm tiết khép này có thể được phân tích theo cách khác là thuộc phạm trù D tách biệt; trong cách phân tích đó, các phương ngữ Bắc Bộ có 8 thanh điệu và 4 phạm trù thanh điệu (với sự lược giảm ở nhiều phương ngữ; đối với phương ngữ Nam Bộ là 7 thanh do sự nhập lại của C1 và C2, đối với nhiều phương ngữ Bắc Trung Bộ là 7 thanh do sự nhập lại của B2 và C2). Trong thơ ca truyền thống Việt Nam, các thanh A được gọi là thanh bằng, trong khi các thanh B và C được gộp chung là thanh trắc. Hai ngữ vực là ngữ vực cao (1 hoặc phù) và ngữ vực thấp (2 hoặc trầm), bắt nguồn từ sự khác biệt về độ hữu thanh của âm đầu.

Mặc dù thuật ngữ có thể khác nhau, hệ thống thanh điệu dựa trên phạm trù và ngữ vực này về cơ bản tương đồng với hệ thống của các ngôn ngữ thuộc nhóm Vietic, nhóm Kra-Dai, tiếng Hán trung cổ và các hậu duệ của nó, cũng như nhóm ngôn ngữ H'Mông-Miền.

Từ láy toàn bộ

Láy toàn bộ là loại từ láy được thảo luận phổ biến nhất trong tiếng Việt.

Ở dạng đơn giản nhất (từ láy toàn bộ), được tạo ra bằng cách sao chép toàn bộ từ gốc: (C)(w)V(C)T > (C)(w)V(C)T-(C)(w)V(C)T. Ở các dạng phức tạp hơn, nó được tạo ra bằng sự thay đổi thanh điệu và âm cuối của âm tiết láy (âm tiết đầu tiên trong một từ láy).

Danh từ, phó từ chỉ tần suất và đại từ nghi vấn

Những từ loại này thường chỉ cho phép láy toàn bộ đơn giản. Chức năng của nó thường là tăng nghĩa (nhấn mạnh). Nó không còn năng sản đối với danh từ và (có phần) năng sản đối với đại từ nghi vấn khi được sử dụng không mang nghĩa nhấn mạnh. Vì láy toàn bộ nhìn chung không còn năng sản đối với danh từ và đại từ, các dạng láy này có thể được coi là mục từ. Láy toàn bộ ở danh từ thường mang sắc thái văn chương hoặc trang trọng.

Các từ chỉ sinh vật (thường là động vật nhỏ) và một số thứ khác cũng được hình thành bằng cách láy toàn bộ. Quá trình này hiện không còn năng sản.

Danh từ
	Dạng láy	Gốc
1.	người người	người
2.	nơi nơi	nơi
3.	đêm đêm	đêm

Phó từ chỉ tần suất
	Dạng láy	Gốc
1.	mãi mãi	mãi
2.	luôn luôn	luôn
3.	thường thường	thường

Đại từ nghi vấn
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	đâu đâu	đâu
2.	ai ai	ai

Đại từ nghi vấn dạng láy có thể được dùng với nghĩa phiếm chỉ (không nhấn mạnh):

Nó đi đâu đâu rồi ai mà biết.

Cái gì gì mà chị nói bữa trước đó.

Từ chỉ sinh vật
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	chuồn chuồn	chuồn	Khi đứng riêng lẻ, từ gốc này đã lỗi thời.
2.	châu chấu	*chấu
3.	bươm bướm	bướm
4.	nhền nhện	nhện

	Dạng láy	Gốc
1.	ròng rọc	*rọc
2.	bong bóng	bóng
3.	chong chóng	chóng

Về sự thay đổi thanh điệu và âm cuối, xem mục tính từ bên dưới.

Động từ

Động từ chỉ cho phép láy toàn bộ đơn giản.

Láy toàn bộ ở động từ mang tính khẩu ngữ và có năng sản. Vì việc láy từ này có năng sản, các từ láy không được coi là mục từ riêng biệt.

Động từ
	Dạng láy	Gốc
1.	ăn ăn	ăn
2.	nói nói	nói
3.	viết viết	viết

Tính từ

Láy toàn bộ có năng sản với tất cả các tính từ đơn tiết có thể dùng độc lập: điều này loại trừ các từ ghép Hán-Việt như khẩn cấp hoặc các từ láy đa tiết như vui vẻ, nhưng bao gồm những từ như hiền.

Láy toàn bộ đơn giản (C)(w)V(C)T > (C)(w)V(C)T-(C)(w)V(C)T có tác dụng với các tính từ như đã đề cập, nhưng tính từ cũng cho phép thay đổi thanh điệu hoặc/và âm cuối của từ gốc ở âm tiết láy.

Chức năng của láy toàn bộ với tính từ thường là giảm nghĩa (giảm nhẹ). Vì loại láy này có năng sản, các từ láy nên được nhập dưới dạng mục từ đổi hướng mềm sử dụng bản mẫu {{vi-rdp of}}.

	Dạng láy	Gốc
1.	hay hay	hay
2.	mềm mềm	mềm
3.	nóng nóng	nóng
4.	chật chật	chật

Nếu từ gốc có cấu trúc (C)(w)V(N)T, trong đó N là âm mũi không bắt buộc và T là một thanh điệu thuộc phạm trù trắc, sự đổi thanh có thể xảy ra ở âm tiết láy. Sự thay đổi thanh điệu phải từ B (sắc và nặng) hoặc C (hỏi và ngã) (các thanh trắc) ở từ gốc sang A (ngang và huyền, gọi là các thanh bằng) ở âm tiết láy, và thanh điệu bị thay đổi phải thuộc cùng ngữ vực với thanh điệu của âm tiết gốc (tức là từ sắc và hỏi chuyển sang ngang, từ nặng và ngã chuyển sang huyền). Lưu ý rằng dạng từ ngã sang huyền ít phổ biến hơn rất nhiều so với các dạng khác.

Có N
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	nham nhám	nhám	B1 (sắc) > A1 (ngang)
2.	mìn mịn	mịn	B2 (nặng) > A2 (huyền)
3.	âm ẩm	ẩm	C1 (hỏi) > A1 (ngang)
4.	loàng loãng	loãng	C2 (ngã) > A2 (huyền)

Không có N
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	thôi thối	thối	B1 (sắc) > A1 (ngang)
2.	nhè nhẹ	nhẹ	B2 (nặng) > A2 (huyền)
3.	đo đỏ	đỏ	C1 (hỏi) > A1 (ngang)
4.	dề dễ	dễ	C2 (ngã) > A2 (huyền)

Nếu âm tiết gốc là âm tiết khép (tức là kết thúc bằng ⟨-p⟩, ⟨-t⟩, ⟨-ch⟩, ⟨-c⟩) thì âm tiết láy có thể được hình thành với một âm mũi đồng vị (homorganic nasal).

Láy toàn bộ với âm tiết khép
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	đèm đẹp	đẹp	⟨-p⟩ > ⟨-m⟩
2.	nhàn nhạt	nhạt	⟨-t⟩ > ⟨-n⟩
3.	lềnh lệch	lệch	⟨-ch⟩ > ⟨-nh⟩
4.	điêng điếc	điếc	⟨-c⟩ > ⟨-ng⟩

Láy ba âm tiết

Đôi khi, các từ láy ba âm tiết có thể được tạo ra từ gốc một âm tiết. Loại láy này có năng sản một phần.

Thông thường, thanh điệu của âm tiết đầu tiên là B1 (sắc) trong khi âm tiết thứ hai mang thanh A2 (huyền). Nếu âm tiết gốc là âm tiết khép, âm cuối của âm tiết thứ hai sẽ là một âm mũi đồng vị. Ngoài ra, cũng có một số ngoại lệ, chẳng hạn như sạch sành sanh, từ này đã trở thành thành ngữ và cố định (mặc dù dạng đúng quy tắc sách sành sạch cũng được ghi nhận).

Láy ba âm tiết
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	hết hền hệt	hết
2.	sát sàn sạt	sát
3.	tuốt tuồn tuột	tuốt
4.	hót hòn họt	hót	< Tiếng Anh hot
5.	ngón ngòn ngon	ngon
6.	khít khìn khịt	khít	Cũng có khít khịt là từ láy
7.	sạch sành sanh	sạch	Ngoại lệ
8.	cỏn còn con	cỏn con	Ngoại lệ.

Láy bốn âm tiết

Một số ít từ một âm tiết hoặc hai âm tiết có thể tạo thành từ láy bốn âm tiết, chỉ khác nhau về thanh điệu. Phần lớn từ láy dạng này là tính từ. Trong dạng phổ biến nhất, âm tiết đầu giống hệt âm tiết cuối, thanh điệu có cấu trúc A1 (ngang) - C1 (hỏi) - A2 (huyền) - A1 (ngang). Vì loại láy này có năng sản, các từ láy nên được nhập dưới dạng mục từ đổi hướng mềm sử dụng bản mẫu {{vi-rdp of}}.

Láy bốn âm tiết
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	con cỏn còn con	cỏn con	phát triển từ cỏn còn con
2.	ti tỉ tì ti	tỉ hoặc ti tỉ
3.	dưng dửng dừng dưng	dưng hoặc dửng dưng
4.	ngu ngủ ngù ngu	ngu
5.	sát sạt sàn san	sát hoặc sát sạt	Ngoại lệ

Láy AABB

Một số lượng nhỏ các từ song tiết, chủ yếu là từ láy tính từ, cho phép láy dạng AABB, trong đó mỗi âm tiết đều được lặp lại.

	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	hùng hùng hổ hổ	hùng hổ	cả từ gốc và dạng láy đều có vẻ được mượn từ tiếng Hán 熊熊虎虎/熊虎
2.	dập dập dềnh dềnh	dập dềnh
3.	gồ gồ ghề ghề	gồ ghề
4.	vội vội vàng vàng	vội vàng

Một số ít danh từ và động từ song tiết, mặc dù không phải từ láy, cũng cho phép láy dạng AABB. Các dạng láy này có thể mang sắc thái hơi tiêu cực so với từ gốc.

Tiền của bố tao không phải là để cho mày son son phấn phấn, chị chị em em.

	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	quần quần áo áo	quần áo	danh từ
2.	vợ vợ chồng chồng	vợ chồng	danh từ
3.	học học hành hành	học hành	động từ
4.	đi đi lại lại	đi lại	động từ

Yếc hoá

Yếc hoá (hay iếc hoá, iêc hoá, láy ⟨-iếc⟩) có năng sản ở hầu hết các danh từ và động từ đơn tiết có thể dùng độc lập. Âm tiết láy được hình thành bằng cách thay thế toàn bộ vần (có thể bao gồm hoặc không bao gồm âm đệm -w-) bằng ⟨-iếc⟩: (C)(w)V(C)T > (C)(w)V(C)T-(C)(w)iếc. Yếc hoá có thể không xảy ra nếu vần của từ gốc đã là ⟨-iếc⟩.

Vì dạng láy này có năng sản, các từ láy không được coi là mục từ riêng biệt. Chức năng của nó mang tính coi thường, xem nhẹ, có phần hài hước.

Yếc hoá
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	phim phiếc	phim
2.	mèo miếc	mèo
3.	cá kiếc	cá
4.	game ghiếc	game	game đọc là ghêm

Láy -a

Láy ⟨-a⟩ hoạt động trên các từ gốc song tiết (thường là tính từ hoặc động từ). Có hai loại từ gốc có thể dùng dạng láy này:

Từ gốc song tiết có vần giống nhau và thanh điệu tương tự, tức là cấu trúc từ gốc là C₁RT₁-C₂RT₂ trong đó R là vần giống hệt nhau ở cả hai âm tiết, T₁ và T₂ thuộc cùng một ngữ vực hoặc cùng một phạm trù thanh điệu. Sau khi trải qua láy ⟨-a⟩, ⟨-a⟩ thay thế vần của âm tiết thứ hai trong từ gốc, do đó từ láy có cấu trúc C₁RT-C₂a-C₁RT-C₂RT. ⟨-a⟩ có thể mang thanh ngang hoặc huyền, tùy thuộc vào ngữ vực của các thanh ở từ gốc.
Từ gốc song tiết có âm đầu giống nhau và thanh điệu của cả hai âm tiết phải thuộc cùng một ngữ vực, tức là cấu trúc từ gốc là CR₁T₁-CR₂T₂, trong đó C là âm đầu giống hệt nhau ở cả hai âm tiết, T₁ và T₂ thuộc cùng một ngữ vực. Sau khi trải qua láy ⟨-a⟩, ⟨-a⟩ thay thế vần của âm tiết thứ hai trong từ gốc, do đó từ láy có cấu trúc CR₁T₁-Ca-CR₁T₁-CR₂T₂. ⟨-a⟩ có thể mang thanh ngang hoặc huyền, tùy thuộc vào ngữ vực của các thanh ở từ gốc.

Vì loại láy này (nhìn chung) có năng sản, các từ láy nên được nhập dưới dạng mục từ đổi hướng mềm sử dụng bản mẫu {{vi-rdp of}}. Chức năng của nó thường là khái quát hoá hoặc tăng nghĩa.

Láy -a kiểu 1
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	lúc nha lúc nhúc	lúc nhúc	Vần ⟨-uc⟩, thanh sắc
2.	loăng qua loăng quăng	loăng quăng	Vần ⟨-oăng⟩, thanh ngang
3.	càu nhà càu nhàu	càu nhàu	Vần ⟨-au⟩, thanh huyền

Láy -a kiểu 2
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	bập bà bập bùng	bập bùng	Âm đầu ⟨b-⟩, B2/D2 (nặng) và A2 (huyền) thuộc ngữ vực thấp
2.	hối ha hối hả	hối hả	Âm đầu ⟨h-⟩, B1 (sắc) và C1 (hỏi) thuộc ngữ vực cao
3.	dập dà dập dìu	dập dìu	Âm đầu ⟨d-⟩, B2/D2 (nặng) và A2 (huyền) thuộc ngữ vực thấp
4.	khục khà khục khặc	khục khặc	Âm đầu ⟨kh-⟩, cả hai âm tiết đều mang thanh nặng

Cũng có một biến thể của láy -a kiểu 1, trong đó vần của cả hai âm tiết trong C₁RT₁-C₂RT₂ đều được thay thế bằng ⟨-a⟩:

Biến thể láy -a kiểu 1
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	tùm lum tà la	tùm lum	Vần ⟨-um⟩, A2 (huyền) và A1 (ngang) thuộc cùng phạm trù thanh điệu. Kiểu 1 điển hình tùm la tùm lum cũng có thể được sử dụng.
2.	lang thang la tha	lang thang	Vần ⟨-ang⟩, thanh ngang.
3.	lung tung la ta	lung tung	Vần ⟨-ung⟩, thanh ngang. Kiểu 1 điển hình lung ta lung tung cũng có thể được sử dụng.

Láy -ung

Dạng này dường như có năng sản thấp hoặc chỉ mới bắt đầu trở nên năng sản, vì các từ láy có thể được tạo ra từ những từ mượn gần đây. Các từ láy loại này thường mang sắc thái thân mật và hơi có ý giảm nhẹ nhưng không mang nghĩa bài bác mạnh mẽ như yếc hoá.

Dạng này dường như tương thích nhất với các từ gốc có âm đầu môi, tức là ⟨m-, b-, ph-⟩, ví dụ mèo mủng được ghi nhận nhưng *chó chủng nghe không "thuận". Cũng giống như yếc hoá, dạng này dường như không chịu sự đồng hóa thanh điệu. Các trường hợp ngoại lệ như game gủng cũng tồn tại.

Láy -ung
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	fan phủng	fan	< Tiếng Anh fan, đọc là phan
2.	mưa mủng	mưa
3.	phim phủng	phim
4.	bánh bủng	bánh

Láy từ ghép

"Gốc" của dạng này là các từ ghép chỉ thời gian. Dạng này ít năng sản nhưng không hoàn toàn mất khả năng sản sinh, vì một số "từ ghép" dạng này không mang tính thành ngữ.

Láy từ ghép
	Dạng láy	"Gốc"
1.	ngày xửa ngày xưa	ngày xưa
2.	ngày nảy ngày nay	ngày nay
3.	năm nảo năm nao	năm nào
3.	đời nảo đời nao	đời nào

Các dạng khác

Tiếng Việt có vô số dạng láy khác, không dạng nào hiện nay (hoàn toàn) năng sản.

Các dạng thay thế âm đầu, ngoại trừ láy ⟨l-⟩, đều hoàn toàn không còn năng sản. Mặt khác, các dạng thay thế vần hiện có năng sản thấp, mặc dù có khả năng là tất cả (hoặc ít nhất là hầu hết) chúng chưa bao giờ đạt được mức năng sản hoàn toàn ngay từ đầu và luôn có mức năng sản thấp.

Mỗi "hậu tố" thay thế vần có một thanh điệu vốn có chịu sự đồng hóa thanh điệu với thanh của từ gốc. Ví dụ, trong ngon nghẻ, từ gốc ngon có thanh điệu thuộc ngữ vực cao A1 (ngang) được láy với hậu tố ⟨-e⟩ mang thanh C vốn có, âm tiết láy tạo thành ⟨nghẻ⟩ do đó có thanh C1 (hỏi), thuộc cùng ngữ vực với từ gốc, trong khi ở lặng lẽ, từ gốc lặng có thanh thuộc ngữ vực thấp B2 (nặng), nên âm tiết láy có thanh C2 (ngã).

Các dạng có thể là xuôi hướng (tức là từ gốc là âm tiết đầu tiên), chẳng hạn như láy -ang, hoặc ngược hướng (tức là từ gốc là âm tiết thứ hai), giống như tất cả các dạng thay thế âm đầu và láy -âp.

Láy l-

Láy ⟨l-⟩ có lẽ là loại láy thay thế âm đầu thường gặp nhất. Các mục từ được tạo ra từ loại láy này vẫn được sử dụng rộng rãi trong cả văn viết và văn nói tiếng Việt. Chức năng của nó thường mang tính khái quát hóa.

Láy l-
	Dạng láy	Gốc
1.	luống cuống	cuống
2.	lảm nhảm	nhảm
3.	loanh quanh	quanh
4.	lớp nhớp	nhớp
5.	lao nhao	nhao
7.	lốm đốm	đốm
8.	lờ nhờ	nhờ
9.	loắt choắt	choắt
10.	lẩm bẩm	bẩm
11.	lòng vòng	vòng
12.	lục đục	đục

Láy ch-

Láy ch-
	Dạng láy	Gốc
1.	chộn rộn	rộn
2.	chới với	với
3.	chật vật	vật

Láy t-

Chức năng của dạng này dường như là tăng nghĩa (cường điệu). Ví dụ, mút > tút mút (“rất xa, gần như không thấy”), máy > táy máy.

Dạng này dường như tương thích nhất với các gốc có âm đầu m-.

Láy t-
	Dạng láy	Gốc
1.	tò mò	mò
2.	tờ mờ	mờ
3.	tủn mủn	mủn
4.	táy máy	máy

Láy b-

Láy b-
	Dạng láy	Gốc
1.	bồn chồn	chồn
2.	bối rối	rối
3.	bộp chộp	chộp

Láy -eo

Âm tiết láy phải mang thanh điệu C.

Láy -eo
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	trắng trẻo	trắng	B1 (sắc) > C1 (hỏi)
2.	trong trẻo	trong	A1 (ngang) > C1 (hỏi)
3.	xinh xẻo	xinh	A1 (ngang) > C1 (hỏi)
4.	lạnh lẽo	lạnh	B2 (nặng) > C2 (ngã)

Láy -ang

Âm tiết láy phải mang thanh A.

Láy -ang
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	mở mang	mở	C1 (hỏi) > A1 (ngang)
2.	hở hang	hở	C1 (hỏi) > A1 (ngang)
3.	mỡ màng	mỡ	C2 (ngã) > A2 (huyền)
4.	ngỡ ngàng	ngỡ	C2 (ngã) > A2 (huyền)

Láy -e

Âm tiết láy phải mang thanh C.

Láy -e
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	mát mẻ	mát	B1 (sắc) > C1 (hỏi)
2.	vui vẻ	vui	A1 (ngang) > C1 (hỏi)
3.	mạnh mẽ	mạnh	B2 (nặng) > C2 (ngã)
4.	sạch sẽ	sạch	B2 (nặng) > C2 (ngã)

Láy -ăn

Âm tiết láy phải mang thanh B. Các từ láy được tạo ra từ dạng này dường như mang sắc thái "tích cực" nhất định, biểu thị những phẩm chất được coi là tốt hoặc đáng mong muốn. Điều này đặc biệt đáng chú ý khi bản thân từ gốc không mang sắc thái tích cực vốn có, chẳng hạn như nhỏ > nhỏ nhắn, vuông > vuông vắn.

một cái bàn vuông

một cái bàn vuông vắn

Láy -ăn
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	may mắn	may	A1 (ngang) > B1 (sắc)
2.	chín chắn	chín	B1 (sắc) > B1 (sắc)
3.	đứng đắn	đứng	B1 (sắc) > B1 (sắc)
4.	khoẻ khoắn	khoẻ	C1 (hỏi) > B1 (sắc)
5.	dày dặn	dày	A2 (huyền) > B2 (nặng)
6.	vừa vặn	vừa	A2 (huyền) > B2 (nặng)

Láy -ơm

Âm tiết láy phải mang thanh B. Các từ láy được tạo ra từ dạng này dường như mang sắc thái "tiêu cực" nhất định, biểu thị những phẩm chất được coi là xấu hoặc không mong muốn. Điều này đặc biệt đáng chú ý khi bản thân từ gốc không mang ý nghĩa tiêu cực vốn có, chẳng hạn như hay > hay hớm (với hàm ý mỉa mai và được sử dụng chủ yếu trong các câu phủ định).

Láy -ơm
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	hay hớm	hay	A1 (ngang) > B1 (sắc)
2.	thẳng thớm	thẳng	C1 (hỏi) > B1 (sắc)
3.	lì lợm	lì	A2 (huyền) > B2 (nặng)
4.	nghịch ngợm	nghịch	B2 (nặng) > B2 (nặng)
5.	người ngợm	người	A2 (huyền) > B2 (nặng)

Láy -a

Âm tiết láy phải mang thanh C.

Láy -a
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	hối hả	hối	B1 (sắc) > C1 (hỏi)
2.	vật vã	vật	B2/D2 (nặng) > C2 (ngã)
3.	nền nã	nền	A2 (huyền) > C2 (ngã)
4.	vội vã	vội	B2 (nặng) > C2 (ngã)

Láy -âp

Âm tiết láy là âm tiết khép và do đó phải mang tha âm vị khép của thanh B.

Các từ láy được tạo ra từ dạng này thường biểu thị sự không ổn định (thấp thoáng) hoặc các chuyển động, đặc biệt là lên xuống (nhấp nhô), trái phải (chập choạng), vào ra (thập thò).

Láy -âp
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	nhấp nháy	nháy	B1 (sắc) > D1 (sắc)
2.	mấp mô	mô	A1 (ngang) > D1 (sắc)
3.	mấp máy	máy	B1 (sắc) > D1 (sắc)
4.	dập dềnh	dềnh	A2 (huyền) > D2 (nặng)
5.	mập mờ	mờ	A2 (huyền) > D2 (nặng)

Láy -ap

Âm tiết láy là âm tiết khép và do đó phải mang tha âm vị khép của thanh B. Hầu hết các từ gốc đều có âm cuối môi (tức là -p và -m) và mang thanh B/D; một ví dụ khác biệt so với khuôn mẫu này là cứng > cứng cáp.

Đối với các từ gốc động từ, các từ láy dường như ám chỉ điều gì đó ở trạng thái liên tục hoặc xảy ra thường xuyên, mặc dù những hàm ý này thường rất yếu nếu có thể nhận thấy. Điều này có thể thấy rõ nhất với nhấm nháp và vấp váp.

Đối với các từ gốc tính từ, tác dụng của nó có thể so sánh với từ khá:

Nom cứng cáp phết nhở?

Láy -ap
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	vấp váp	vấp	D1 (sắc) > D1 (sắc)
2.	liếm láp	liếm	B1 (sắc) > D1 (sắc)
3.	nhấm nháp	nhấm	B1 (sắc) > D1 (sắc)
4.	ấm áp	ấm	B1 (sắc) > D1 (sắc)
5.	mập mạp	mập	D2 (nặng) > D2 (nặng)
6.	chậm chạp	chậm	D2 (nặng) > D2 (nặng)

Láy -iêm

Âm tiết láy phải mang thanh B. Các từ gốc là động từ đơn tiết.

Láy -iêm
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	đắp điếm	đắp	B1/D1 (sắc) > B1 (sắc)
2.	đậy điệm	đậy	B2 (nặng) > B2 (nặng)
3.	giấu giếm	giấu	B1 (sắc) > B1 (sắc)
4.	âu yếm	âu	A1 (ngang) > B1 (sắc)

Láy -ui

Âm tiết láy phải mang thanh C.

Láy -ui
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	ngắn ngủi	ngắn	B1 (sắc) > C1 (hỏi)
2.	gần gũi	gần	A2 (huyền) > C2 (ngã). Ngoài ra còn có biến thể gần gụi, có lẽ bắt nguồn từ một phương ngữ Bắc Trung Bộ, trong đó C2 (ngã) và B2 (nặng) thường nhập lại với nhau.

Láy -inh

Âm tiết láy phải mang thanh C. Một số từ gốc dường như đã trở nên lỗi thời hoặc cổ xưa dưới dạng hình vị tự do, được thay thế bằng các từ láy tương ứng.

Láy -inh
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	lém lỉnh	lém	B1 (sắc) > C1 (hỏi)
2.	hóm hỉnh	hóm	B1 (sắc) > C1 (hỏi)
3.	ngộ nghĩnh	ngộ	B2 (nặng) > C2 (ngã)
4.	hợm hĩnh	hợm	B2 (nặng) > C2 (ngã)
5.	vòi vĩnh	vòi	A2 (huyền) > C2 (ngã)
6.	tròn trĩnh	tròn	A2 (huyền) > C2 (ngã)

Láy -o 1

Âm tiết láy phải mang thanh A.

Láy -o 1
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	hay ho	hay	A1 (ngang) > A1 (ngang)
2.	ốm o	ốm	B1 (sắc) > A1 (ngang)
3.	gay go	gay	A1 (ngang) > A1 (ngang)
4.	gầy gò	gầy	A2 (huyền) > A2 (huyền)

Láy -o 2

Âm tiết láy phải mang thanh B.

Láy -o 2
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	cau có	cau	A1 (ngang) > B1 (sắc)
2.	nhăn nhó	nhăn	A1 (ngang) > B1 (sắc)
3.	quạu quọ	quạu	B2 (nặng) > B2 (nặng)
4.	vẹo vọ	vẹo	B2 (nặng) > B2 (nặng)

Láy -oi 1

Âm tiết láy phải mang thanh A.

Láy -oi 1
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	hiếm hoi	hiếm	B1 (sắc) > A1 (ngang)
2.	thiệt thòi	thiệt	B2/D2 (nặng) > A2 (huyền)
3.	nhỏ nhoi	nhỏ	C1 (hỏi) > A1 (ngang)
4.	lẻ loi	lẻ	C1 (hỏi) > A1 (ngang)

Láy -oi 2

Âm tiết láy phải mang thanh C.

Láy -oi 2
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	rắn rỏi	rắn	B1 (sắc) > C1 (hỏi)
2.	ít ỏi	ít	B1/D1 (sắc) > C1 (hỏi)
3.	cứng cỏi	cứng	B1 (sắc) > C1 (hỏi)
4.	rành rõi	rành	A2 (huyền) > C2 (ngã)

Láy -ôi

Âm tiết láy phải mang thanh B.

Láy -ôi
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	tức tối	tức	B1/D1 (sắc) > B1 (sắc)
2.	bực bội	bực	B2/D2 (nặng) > B2 (nặng)
3.	nực nội	nực	B2/D2 (nặng) > B2 (nặng)
4.	chật chội	chật	B2/D2 (nặng) > B2 (nặng)

Láy -ung

Âm tiết láy phải mang thanh A.

Nhiều từ gốc dường như có thanh B2 hoặc D2 (nặng).

Láy -ung
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	não nùng	não	C2 (ngã) > A2 (huyền)
2.	lạnh lùng	lạnh	B2 (nặng) > A2 (huyền)
3.	thẹn thùng	thẹn	B2 (nặng) > A2 (huyền)
4.	mịt mùng	mịt	B2/D2 (nặng) > A2 (huyền)

Láy -it

Âm tiết láy là âm tiết khép và do đó phải mang tha âm vị khép của thanh B. "Hậu tố" này có biến thể là ⟨-yt⟩ khi đi sau bán nguyên âm môi.

Láy -it
	Dạng láy	Gốc	Ghi chú
1.	xoắn xuýt	xoắn	B1 (sắc) > B1/D1 (sắc)
2.	xúm xít	xúm	B1 (sắc) > B1/D1 (sắc)
3.	qua quýt	qua	B1 (sắc) > B1/D1 (sắc)
4.	rậm rịt	rậm	B2 (nặng) > B2/D2 (nặng)